Atanukana mak tipatshimuna

Peikᵘ innu ishinikatakanipan Kaianuet, natuapameu nenua ka matshi-tutuakaniti innua.  Memintaieu nanitam, itakanu, nipaiepan auennua. Eukuannua nenua Kaianuet netuapamat. Mitshet tshekuannu tutamᵘ tshetshi katshitinat, tshetshi tshishkueiat.  Papeikᵘ tshi tutueu, kassinu nenua ka matshikaushiniti tshi nipaieu.

Anite atanukanit uauinakanu Kuekuatsheu ka aitit ueshkat nutshimit. Ishpanipan ume anitshenat ishkueua ka peikussiht, tipan ka taht nutshimit. Ishkueuat natauishapanat kie uinuau, umenu tepatshimakanit ne Kuekuatsheu. Ishkueua piminuenua, atikua ui ashamakanu mukᵘ apu minuatak nenu tshekuannu ua ashamakanit, nenu ushtikuannu, eukuannu ua mitshit. Kuekuatsheu mishkueu ishkueua tshe uitshimat kie kutaka ishkueua tshe uitshimakaniti ushtesha kie ushima. Uauitakanu anite shashish ka ishinniunanut. Tan ka aitutuakanit kuekuatsheu.

Utshimau Bellefleur uauineu nenua peikᵘ innua : Netupanu. Tshetshi kanapua uitamuat nenua auassa tshetshi nakatuapamakanniti nenua Netupanua, tshekᵘ ma nete aishkat natshishkuanitaui nenua innua. Nakatuapatamᵘ nenu assinu kie innua itakanu, iteu. Nete nutshimit an mukᵘ uiapamakanit, shakuanniti eukuannu pemutet. Apu kushtikushit itakanu. Shakuanniti apu ut tshi nakatakanit auass nete nutshimit, tshetshi eka peikussit. Tshipa tshi utiniku nenua Netupanua. Kassinu tshekuannu kanuenitamᵘ itakanu, aiamiau ashit. Innu-aimun, tshipa tshi mishtikushiu-aimu anutshish. Utauia kie utauinua tipatshimunipani tipatshimunnu aianishkat anite.  Shash nishuash-tatumitashumitannuepipuna utat.

Anite atanukanit uauinakanu Memintaieu. Ka mishta-matshikaushit, ka matshi-mitshishut kie ka nipat auennua. Kutak tau, ne Kashess utikutama, tshika natuapameu uin Memitaieua, tshe ui nipaiat. Mishta-pikutau tshe aitutuat nenua. Esseuat itakanu. Ekue tshiuet, miam shiakatshiti aitikashu, usht nenu itu, itakanu. Memintaieu itenitamᵘ tshetshi tshi tutuat nenua, mukᵘ apu tshi tutuat, pikutanua. Kassinu etashiniti tshika tshi nipaieu Memitaieua kie utshinuemakannua.

Utshimau William Mathieu Mark uauitamᵘ etenitak atanukana, tshekuannu ma uet atanutshenanunit mak nenua uet mishta-apatenitakuanniti. Kassinu anite innuat etaht ute tshitassinat atanutsheuat kie uinuau, tapishkut nenua ishinakuanua utatanukanuaua, aitshit aitueuat, ishi-tipatshimuat. Kie uinuau atanukueuat nenua Tshakapesha, Aiashessa kanuenimeuat kie nenua eishinikateuati Mishtapush.  Neni atanukana takuanupani, tshetshi tshishkutamakut nenua auass, tshetshi tshishkutamatishut kie tshetshi nishtutak eishinniunanunit.

Tshakapesh nete tipishkau-pishimut anutshish tau itakanu, ueshkat natamik^u anite assit tapan kie natauipan. Tanua umisha, itiku nenua, tshetshi eka auennua aimiat, tshetshi eka auennua nutshikuat, muk^u apu natutak. Mitshet auennua tepaueu. Aishkat ekue natuapamat Katshituashkua, uapashkua nenua ka nipaiakanniti utauia kie ukauia. Katshi tshishtat utatusseun, ekue nakuet itakanu. Tshek ma ekue tipishkat. Pishimua tapikuateu Tshika kashikau kie tshika tipishkau ek^u iu itakanu. Ekue itutet nete pishimut tshetshi nanitam nakatuapamat innua.  Umisha nete tshishikan-pishimut tshika tanua.

Mishta-shashish, apu ut nipik. Mukᵘ tshiam pipunipan. Auass nakatiku uikanisha anite matukapit, usham utikumu itakanu. Katshi tshituteniti ukauia mak utauia, mishta-mau apu tshimuet. Uapameu pietuteniti Atshena, shetshishu. Mukᵘ ma, nenua umushuma uitshiku, natutikumatiku ekue tshiuetaikut. Tekushiniht nete etaniti uikanisha, apu minuatikut nenua ukaumaua, Atshen ekue tshitutet. Eshkᵘ eka tshitutet, ekue itat “akua ma eka tshi tshimueuiekui mati ne nussim”. Nenu tshipa minuatamᵘ tshi pimutakuatat nipin-pineshisha. Ekue tshitutenanut inanu, natshi-nipinenanu. Ui tutuakanu auass tshetshi tshimuet. Mitshetuat auenitshenat tshatuteht netuapamaht nipina. Meshkuakaniht nipinat, tshika mamishkutshipanu nipin inanu. pipun-pishimuat. Kutuasht-tatupishimua tshika nipin kie kutuasht-tatupishimua tshika pipun. Tapue ma auass ekue pimutakuatat pineshisha. Tshek ma anite apu takushinit auass, natuapamakanu, mukᵘ umatshunishima takuanua. Akushiu anite mishtikut pineshish itakanu. Utinikushapan nana pineshisha, uishaushinua mak miam uetakunishkueunishiti eshinakushiti.

Nishᵘ aussat nanitam mamu tapanat itakanuat, natauipanat mamu tekuatshiniti. Peikᵘ ne auass matenitamᵘ tshekuannu itakanu, matenitamᵘ anite uiat, miam e shetshishinanuti. Tekuatshinnit, ituteuat nete etaniti uishtaua. Tekushiniht nete, tipatshimushtueu umisha, apu tapuetuakanit nenu etatshimut. Tshika mishta-mitshetuat auenitshenat tshe takushiniht iu. Matshinnuat anitshenat, takushinnuat, mashikueuat nenua innua. Tshitishimuat auassat nete nipit ekue akushiht minaikut tshetshi eka uapatakannit anite ka pimuteht. Atimua kanuenimeshapanat matshinnuat, nipaimeuat nenua Ekue tshiueht, ekue tipatshimuht ka ishi-uapatahk nutshimiht. Mitshet innuat nana nipakanuat itatshimuat.

   Mamauatshieshu ushimisha itakanu Kuekuatsheu, kassinu nenua aueshisha. Tshissenimeu tshe pimuteniti Uananuieua eshpish nipinnit. Eshpish apitashkuannit pishimussa, tshissenimeu tshe pimuteniti Uananuieua. Matshikakuannu uitui, itakanu. Shikush shakatshueuepatashu itakanu, uapateu, ueshama kashkueua itenimeu, pemutenikueni. Pakaieu utamishkuma itakanu ne shikush, tshika ui tshitamueuat nenua amishkua eshkᵘ eka apita-tipishkanit. Kushapatamᵘ itakanu, pitakaieu anite Uananuieu, shipateu nenua. Tepishkat tshitshipitinanu, tshishikashteu miam kashikati eshinakuak. Uananuieu tekushinit, mukᵘ matakapa, mueshkatsheu.

   Natuapameu nenua ka tshitishimikut. Kuekuatsheu tshiputuiemeu nenua, uituinu nenu tshimushu. Ushimisha nenua natuenitamueu tshetshi nanim ituteniti tshetshi aishkat umitshiminiti aishinnua, apu tshika ut punashkamakat assi.

   Tshika ui tshishtaputshikuneueu, tshika nashipeu nete uinipekut tshetshi eka nanautat nipia, tshek ma aishinnuat ui miniti nenu nipinu iu. Katshi tshishtaputshikuneuet, ekue natakashit ekue nipat eshpish nipinnit, ekue apita-nipinnit. Kuessimu,minuat kueshkupanit, shash apitashkuannishapan itakanu ekue unit. Shekashkuaimᵘ ekue naimaniteueu. Uitshinanishapan anite takuakut, Atshena nenua epiniti. Shiuennanu mukᵘ mishanu mitshiminu nete etaniti Atshena, apu ui patshitinak nenu. Nimaniteu au iteu kuekuatsheu nenua Atshenissa. Utinamashu mitshiminu. Atshen tekushinit uitamuakanu katshi utinakannit umitshim, nika nipaiau iu ne Atshen. Kassinu tshekuannu tutamᵘ tshetshi nipaiat nenua ka utinaminiti umitshim. Mashten, Kuekuatsheu niapaieu nenua Atshena.

Mishta-shashish anite utshipanu ume tipatshimun, eshku tapanat atshenat ute assit. Peiku ussinitshishu itakanu mishta-kushtatshu, matenitamu anite tshekuannu,” tshika takushinu anite auen, tshika kushtikushiu”. Shikuanitauat anite pessish utshit, pimitatinau kie makatinau inanu. Ekute nete uet shatshuakaiminiti atshena niatikuht. Nenua itishaimakuat Pakushenimakanish itakanuat. Pitutsheu anite kushapatshikanit itakanu ne napess. Nenua Atshena itishauakanua tanite innuat apu akua tutahk assinu, nanautauat tshekuannu.

Ka inniut nete nutshimit Utauia nenua tshishkutamakushapan tshetshi nataut miam nenua amishkua kie ma kutaka aueshisha. Mitshet aueshisha natauipan, niaiepan mashkua nanikutini ekue tutuat mashku-pimia. Kassinu anite aitutepan kassinu papamutepan. Kie mitshet innuat uapamakanipanat innuat nutshimit, uashaunnuat, tshishe-shatshiunnuat kie Utshimassit innuat. Ueshkat mishta-mitshetipanat atikuat apu taht anutshish. Mishta-natauipan ueshkat, apu tshi nataut usham shash tshishenniu. Tanite apatshiakanu nishkitu tshetshi kushpinanut kie nataunanut. Utauia nete tanishapani e mushuanit assinu ekue kasseueniti nete Tshishe-shatshit eku uin nete inniuishapan Pakut-shipit. Kassinu unatau-assinit utauaia aituteshapan, nuash nete kaiassimeua etaniti. Nenu ashit ka aitatusset, uashuapan kie mishta-nipaieshapan utshashumekua. Eukuannu nenu iashu-patshitinak utshissenitamun, tshetshi tshissenitaminiti auassa. Eukuan ishinniuipanat ueshkat.

Utshimau Poker utamueu ashit teueikana, umushuma nenua minikushapan uteueikanua. Nanitam apatshiepanat innuat teueikana, tshetshi minupaniht netautaui kie ma ueshtamakannanuti, kie ma eitatussenanuti. Anutshish muku tshiam tshetshi minuinniut napeu. Utauia iapit utamuenipani teueikana kie tshishkutamatshenipani.

Auass nakatiku utauia kie ukauia usham utikumu. Atshena utitiku, natutikumatiku ekue tshiuetaikut nete etaniti uikanisha. Tekushiniht nete etaniti uikanisha, apu minuenitakannit pieshikut Atshena. Kau ekue tshituteniti. Uitamakuat Atshena tshe ui tshimueuiaht auassa, usham tshika mishta-manua. Tapue ma, mishta-mau auass eka uiapamat umushuma. Kassinu tutuakanu tshetshi tshimuet. Ui pimutakuateu nipin-pineshisha. Ueshkat anite assi muku pipunupan. Natshi-nipinenanu, mitshetuteuat aueshishat. Mitshet tshekuannu natshishkamuat, mitshet auennua tepaueuat. Tshek ma ekue mishkuakaniht nipinat, ekue tshi pimutakuatat auass. Eshpish nenu tutak apu uapamakanit nana, miam pineshish ishinakushu itakanu. Ne eshpanit, eukuan uet tshi tshissenimakaniht tshe itashiht pishimuat, tshe pipuk kie tshe nipik.

Mani-Anish nutshimit Nutashkuanit inniuipan, nete Pitapeu. Ukuma kanuenimikushapanat, apishissishipan nekatikut ukauia. Nishuau nipau, nishuaush itashinipani utauassima. Euassiut nete Ekuanitshit uenapissish kanuenimakanipan, nenua umushuma kie ukuma kanuenimikushapan.

Enen inniuipan nete nutshimit Nutashkuanit, nemenu 5 uashtessiu-pishimua 1931. Uitshimepan, Shenuma (Shenum Muanan) pipunnu 1948 mak peikunnu ashu kutuasht itashinipani utauassimuaua, peikunnu napessa mak kutuasht ishkuessa. Kutuasht-tatunnuepipuna ashu nishᵘ ishpish nipauipanat. Neunnu ashu peikᵘ itashinua ussima kie nishuaush-tatunnu utanishkutapana. Anutshish, uin an anu uet tshishenniut anite Ekuanitshit. Mishta-minuinniu kie eshkᵘ mishta-minu-aiatshiu kie mishta-ashitshiu anite innu-assit. Kussikuashu, massinitsheu mak atanutsheu.

Shenum Pepineu nete Unaman-shipit utshipanu. Nemenu 2009, ka natshi-atanutshet, nishuaush-tatunnuepipuneshu ashu peikᵘ. Mishta-nitau-aiatshimu kie nishtuapatamᵘ atanukana, mishta-nitau-atanutsheu.

Miam nakana ka aitiht innuat eshkᵘ eka tshitshipaniht etusseht, Enen aiamiau. Pakushenitamᵘ tshetshi minupannit tshe aitatussenanunit umenu kashikanit.

Ekute innuat mamuitupanat tshetshi aiamiaht peikuau peikupipuna, nipauiakanipanat, shukaitaushunanuipan kie tumishkatukuenanuipanat. Ekute anite nepiniti umishuminua unapema ne Enen. Uitshiaushinishapani nenu napeua tshematakannit aiamieutshuapinu, miam anite Ekuanitshit ka ishinakuannua. Ekute ut mani kushpipanat anitshenat innuat katshi aitatussenanuti. Kassinu auenitshenat aieshkushtauat umatshunishimuau Tshekat nete shash tekuatshiniti, ekue kushpiht.

Katshi tshishi-aitinanuti neme napik, katshi nipaunanuti, mitshetukapauat napauht nete Mashkuanut. Ekue kushpinanut. Peikᵘ ne ishkueu akushu apu ekue nipit. Mekuat e aitutakanit nikuashkan, nipakanu atikᵘ, nutim eshpishtit aitutuakanu, naikuakanu ekue tshissuakanit. Kassinu auen mitshishu kie ashit auassat. Katshi tshishi-aitinanut, ekue tshiuenanut nete ka nakataikaniti tshekuana. Eukuan itipanat ueshkat innuat.

Metapenanuti, mishtshet auassat inniuishapanat. Ueshkat auassat itakanipanat, anite pashkutshitakut mishkuakanipan ne auass. Katshi inniutaui auassat, uinakanuat tshe ishinikashuht eshkᵘ eka shukaitashuht. Shash ekue aieshkupinanut tshetshi tshiuenanut.

Mishta-nitau-atussepanat mani auassat. Mitshet tshekuannu tshishkutamuakanipanat kie tutamupanat, e uitshiaht nenua tshishennua. Manashteuat, uapekaitsheuat, assimataitsheuat kie massinitsheuat. Kassinu tshekuannu ishi-katshiuipanat kie mitshetuait ishi-tshishkutamuakanipanat.

Nanitam nutshimit nipaiamiananipan ueshkat. Mishta-aiamiananipan. Mitshishunanuipan katshi tshishi-aiamiananuti.

Shashish innuat takuannikupan eshi-aimiaht. Atut shukaituakanuat miam anutshish. Ekᵘ ne e uauitakanit kushapatshikan, mishta-shutshishimakanukupan, ua natu-tshissenitakaniti tshekuan itapashtakanipan, tshishennuat nenu mukᵘ apashtapanat.

Tapanat anitshenat Memekueshuat nete nutshimit kie anitshenat Uapanatsheuat. Matenimakanipanat nete ueshkat etananuti nutshimit. Ui kushtatshiepanat innua itakanuat. Mishtikushuat anat itakanipanat, ka tshitishimuht miam nenu ka mishta-natupananunit. Miam anitshenat nishᵘ Nekuanashissat nete Nemishkat ka mishkuakaniht nete nutshimit. Nipishapanat itakanipanat. Mashinaitsheshapanat, uauitamushapanat ka aitiht.

Nin mukᵘ tshiam nitinnu-aimin. Apu tapuetuakau nussimat tshetshi mishtikushiu-aimiht. Nutaui kie nukum mishta-nishtutamupanat kutaka aimuna. Mishtikushiushkueu nana nukum kie innu-aimipan mishtikushua muku mishtikushiu-aimiepan. Tshipa nishtutamuat innu-aimiakaniht nanitam auassat tshetshi eshkᵘ innu-aiminanut.